- استان تهران، ورامین، خیرآباد
- iranfoamsepid@gmail.com
- +989122848268
- +968-71444409
در این مقاله قصد داریم به بررسی دقیق و علمی سه متریال اصلی به کار رفته در عایقبندی یخدانها یعنی پلییورتان، فومهای پلیاتیلن و یونولیت (پلیاستایرن) بپردازیم. شما با مطالعه این مطلب، تفاوتهای ساختاری، قدرت حفظ دما، میزان دوام و ارزش خرید هر یک از این عایقها را درک خواهید کرد تا در نهایت بتوانید بر اساس نیاز خود، بهترین انتخاب را برای سفرهای طبیعتگردی یا مصارف صنعتی و پزشکی داشته باشید.
زمانی که صحبت از یخدان به میان میآید، مهمترین فاکتور عملکردی، توانایی بدنه در برابر نفوذ گرما از محیط بیرون به فضای داخلی است. عایقهای حرارتی با ایجاد سدی در برابر جنبش مولکولی، مانع از انتقال انرژی گرمایی میشوند. در واقع، کیفیت یک یخدان بیش از آنکه به جنس پلاستیک بدنه بیرونی وابسته باشد، به نوع، چگالی و ضخامت عایقی بستگی دارد که در میان دیوارههای آن محبوس شده است. هرچه ضریب انتقال حرارت یک ماده کمتر باشد، آن ماده عایق بهتری محسوب میشود و میتواند یخ را برای مدت زمان طولانیتری به صورت جامد نگاه دارد.
در ساختار یخدانهای مدرن، دانش مهندسی پلیمر به کمک آمده است تا با استفاده از حفرههای هوای میکروسکوپی، رسانایی گرمایی را به حداقل برساند. هوا به خودی خود عایق خوبی است، اما به شرطی که در فضاهای بسیار کوچک حبس شده و امکان جابهجایی نداشته باشد. تفاوت اصلی بین پلییورتان، یونولیت و فومهای معمولی دقیقا در همین نحوه حبس کردن هوا و ساختار سلولی آنها نهفته است که تاثیر مستقیمی بر حفظ سرمای نوشیدنیها و مواد غذایی شما در یک روز گرم تابستانی خواهد داشت.
پلییورتان به عنوان باکیفیتترین و موثرترین ماده عایق در صنعت تبرید شناخته میشود که در یخدانهای ردهبالا و حرفهای مورد استفاده قرار میگیرد. این ماده معمولا به صورت مایع در میان دو جداره یخدان تزریق میشود و سپس با انجام واکنشهای شیمیایی، منبسط شده و تمام منافذ و نقاط کور بدنه را پر میکند. این ویژگی باعث میشود که هیچ پل حرارتی یا فضای خالی برای خروج سرما باقی نماند. ساختار سلولبسته پلییورتان به گونهای است که بیش از نود درصد سلولهای آن کاملا بسته هستند و گازهای عایق را در خود نگه میدارند که این امر قدرت عایقبندی آن را نسبت به سایر رقبا تا چندین برابر افزایش میدهد.
علاوه بر قدرت فوقالعاده در حفظ دما، پلییورتان نقش ساختاری نیز ایفا میکند؛ بدین معنا که پس از خشک شدن، مانند یک ستون صلب عمل کرده و صلبیت و استحکام بدنه یخدان وحید استار را به شدت افزایش میدهد. یخدانهایی که از این تکنولوژی بهره میبرند، میتوانند در شرایط دمایی سخت، یخ را حتی تا بیش از پنج روز حفظ کنند. اگرچه قیمت این دسته از محصولات به دلیل فرآیند تولید پیچیده و قیمت بالاتر مواد اولیه، بیشتر از سایر مدلهاست، اما برای کسانی که قصد سفرهای طولانیمدت یا جابهجایی محمولههای حساس دارویی را دارند، تنها گزینه منطقی و قابل اعتماد به شمار میرود.
یونولیت که در اصطلاح علمی به آن پلیاستایرن انبساطی یا EPS گفته میشود، رایجترین و ارزانترین نوع عایق در بازار است. ساختار یونولیت از دانههای سفیدی تشکیل شده که با بخار آب منبسط شده و در کنار هم قرار گرفتهاند. اگرچه یونولیت به دلیل وزن بسیار سبک و قیمت پایین محبوبیت زیادی دارد، اما از نظر فنی محدودیتهای زیادی در بحث عایقبندی حرفهای دارد. فضای بین دانههای یونولیت به طور کامل بسته نیست و این موضوع اجازه میدهد که هوا و رطوبت به مرور زمان به داخل عایق نفوذ کرده و کارایی آن را کاهش دهند.
یخدانهای یونولیتی معمولا برای مصارف کوتاهمدت مانند یک پیکنیک چند ساعته یا انتقال مواد غذایی از فروشگاه تا منزل طراحی شدهاند. ضریب انتقال حرارت در یونولیت نسبت به پلییورتان بالاتر است، به این معنی که گرما را سریعتر از خود عبور میدهد. همچنین، این ماده از نظر فیزیکی بسیار شکننده است و در برابر فشار یا ضربه مقاومت چندانی ندارد. با این حال، به دلیل صرفه اقتصادی، بسیاری از یخدانهای یکبار مصرف یا مدلهای ارزانقیمت پلاستیکی همچنان از یک لایه ورق یونولیت در بدنه خود استفاده میکنند که برای نیازهای روزمره و غیرحرفهای پاسخگو است.
نوع دیگری از عایق که اغلب در کیفهای خنککننده یا یخدانهای نرم (Soft-Sided Coolers) دیده میشود، فومهای پلیاتیلن هستند. این فومها برخلاف پلییورتان و یونولیت، انعطافپذیر بوده و قابلیت خم شدن دارند. اگرچه قدرت عایقبندی فومهای نرم به پای پلییورتان صلب نمیرسد، اما نسبت به یونولیت برتریهای خاص خود را دارند. این فومها به صورت لایهای در بدنه کیف قرار میگیرند و به دلیل ساختار منعطف، در برابر ضربه بسیار مقاوم هستند و دچار شکستگی یا ترکخوردگی نمیشوند.
استفاده از فوم در یخدانهای سبک برای افرادی که به دنبال حملونقل آسان و وزن کم هستند، اولویت دارد. با این حال، باید توجه داشت که لایههای فوم معمولا نازک هستند و نمیتوانند برای مدت طولانی (مثلا بیش از ۲۴ ساعت) دما را ثابت نگه دارند. در واقع، فومها یک راهکار میانه محسوب میشوند که بین قیمت ارزان یونولیت و کارایی بالای پلییورتان قرار میگیرند. در سالهای اخیر با پیشرفت تکنولوژی، فومهای با چگالی بالا تولید شدهاند که عملکردی نزدیک به یخدانهای سخت دارند اما همچنان محدودیتهای فیزیکی آنها در برابر نفوذ گرمای تابشی پابرجاست.
یکی از پارامترهایی که کمتر به آن توجه میشود، طول عمر عایق و پایداری عملکرد آن در درازمدت است. پلییورتان به دلیل پیوند شیمیایی قوی با دیوارههای یخدان، به مرور زمان دچار نشست یا تغییر شکل نمیشود و تا سالها کیفیت اولیه خود را حفظ میکند. در مقابل، یونولیت در اثر لرزشهای مداوم در خودرو یا ضربههای فیزیکی، ممکن است خرد شده و پودر شود که این اتفاق منجر به ایجاد فضاهای خالی در بدنه و افت شدید کارایی یخدان میگردد. همچنین یونولیت مستعد جذب بو و آلودگی است، در حالی که پلییورتان به دلیل پوشش کامل توسط لایههای پلاستیکی، کاملا ایزوله باقی میماند.
فومهای پلیاتیلن نیز با گذشت زمان و در اثر فشار مداوم ممکن است ضخامت اولیه خود را از دست بدهند که اصطلاحا به آن “خوابیدن فوم” میگویند. این کاهش ضخامت مستقیما بر توانایی حفظ سرمای یخدان اثر منفی میگذارد. بنابراین اگر به دنبال خریدی هستید که سالها برای شما کار کند و کارایی آن افت نکند، یخدانهای با عایق پلییورتان علیرغم هزینه اولیه بالاتر، در درازمدت اقتصادیتر هستند چرا که نیاز به جایگزینی ندارند و هزینههای مربوط به هدررفت یخ و فساد مواد غذایی را به حداقل میرسانند.
در نهایت، انتخاب بین پلییورتان، یونولیت و فوم بستگی مستقیمی به بودجه و نوع کاربری شما دارد. اگر حرفهای هستید، به کمپهای چندروزه میروید و یا نیاز به جابهجایی اقلام حساس دارید، بدون شک پلییورتان تنها انتخاب شماست چون بالاترین راندمان حرارتی را دارد. برای استفادههای معمولی، پیکنیکهای نیمروزه و زمانی که بودجه محدودی دارید، یخدان فومی کار شما را راه میاندازند، به شرطی که انتظار نداشته باشید یخ را برای چندین روز حفظ کنند. همیشه به یاد داشته باشید که ضخامت عایق به اندازه نوع آن اهمیت دارد؛ بنابراین حتی در یخدانهای پلییورتانی نیز مدلهایی با دیواره ضخیمتر، عملکرد بهتری از خود نشان میدهند.
۱. آیا میتوان یخدان یونولیتی قدیمی را با تزریق فوم پلییورتان تقویت کرد؟ اگرچه از نظر تئوری امکانپذیر است، اما در عمل توصیه نمیشود. تزریق دستی پلییورتان نیاز به تخصص دارد و فشار ناشی از انبساط این فوم میتواند به راحتی دیوارههای پلاستیکی ضعیف یخدانهای ارزانقیمت را متلاشی یا دفرمه کند. همچنین هزینه خرید اسپری فوم پلییورتان ممکن است از قیمت یک یخدان نو بیشتر شود.
۲. چرا یخدانهای پلییورتانی بسیار سنگینتر از مدلهای یونولیتی هستند؟ این سنگینی به دو دلیل است: اول اینکه چگالی خودِ ماده پلییورتان بیشتر از یونولیت است و دوم اینکه برای تحمل فشار تزریق این عایق و همچنین حفظ سرمای بهتر، سازندگان مجبور هستند از پوستههای پلاستیکی ضخیمتر و مقاومتری (مانند پلیاتیلن چگالی بالا) استفاده کنند که مجموع این عوامل وزن محصول نهایی را افزایش میدهد.
۳. کدام عایق برای حفظ دمای مواد غذایی گرم در یخدان بهتر عمل میکند؟ عملکرد عایق در برابر گرما و سرما مشابه است. پلییورتان همانطور که در حفظ سرما عالی عمل میکند، بهترین گزینه برای گرم نگه داشتن غذا نیز هست. این ماده میتواند دمای بالای غذا را برای مدت طولانیتری نسبت به یونولیت و فوم حفظ کند، بدون اینکه در اثر حرارت ظرف غذا، ساختار خود را از دست بدهد یا تغییر شکل پیدا کند.
